👉 https://biuletyn.nowaera.pl/2026/02/pp/ebook/trendbook_edusensus2026.pdf
Prezentowane materiały stanowią Trendbook 2026 wydawnictwa Nowa Era, który koncentruje się na nowoczesnych technologiach oraz strategiach wspierających edukację włączającą. Publikacja opiera się na wynikach ogólnopolskiego sondażu, analizującego wyzwania w pracy z grupami o zróżnicowanych potrzebach edukacyjnych, takimi jak spektrum autyzmu czy trudności emocjonalne. Autorzy podkreślają rolę personalizacji nauczania oraz wykorzystania interaktywnych narzędzi, w tym platformy eduSensus i rozwiązań VR. Teksty ekspertów wyjaśniają przyczyny problemów z regulacją emocji u młodzieży oraz promują zasady Uniwersalnego Projektowania Nauczania (UDL). Całość dopełniają prezentacje laureatów nagród branżowych, którzy wdrażają innowacyjne metody terapeutyczne i dydaktyczne w polskich placówkach. Źródła te służą jako praktyczny przewodnik dla nauczycieli i dyrektorów dążących do budowy szkoły dostępnej dla każdego ucznia.
Praca ze zróżnicowaną grupą uczniów we współczesnej szkole wiąże się z licznymi wyzwaniami natury psychologicznej, edukacyjnej, organizacyjnej i systemowej. Na podstawie wyników sondażu zaprezentowanego w źródłach oraz opinii ekspertów można wskazać kilka najważniejszych obszarów trudności.
Do wyzwań związanych bezpośrednio z uczniami należą przede wszystkim problemy z koncentracją i utrzymaniem uwagi. Respondenci wskazują tę kategorię jako jedną z najpoważniejszych trudności. Dzieci funkcjonujące w świecie nadmiaru bodźców i stałej stymulacji cyfrowej mają coraz większy problem z dłuższym skupieniem, wytrwałością i systematyczną pracą, co wpływa zarówno na efektywność uczenia się, jak i na atmosferę panującą w klasie.
Istotnym problemem są również trudności w regulacji emocji i zachowania. Nauczyciele coraz częściej stają wobec sytuacji wymagających szybkiej reakcji, dużej uważności i kompetencji interwencyjnych. U wielu młodych osób obserwuje się podwyższony poziom napięcia, lęku czy złości, z którymi nie potrafią radzić sobie w sposób konstruktywny.
Kolejnym poważnym wyzwaniem są kryzysy psychiczne uczniów. Narastająca skala problemów, takich jak lęki, obniżony nastrój, wycofanie społeczne czy zachowania autoagresywne, jest sygnalizowana przez ponad połowę nauczycieli. Zjawiska te coraz wyraźniej wpływają na codzienne funkcjonowanie szkoły i wymagają szybkiego wsparcia specjalistycznego.
Do trudności należy zaliczyć także problemy komunikacyjne. Wynikają one między innymi z opóźnionego rozwoju mowy oraz barier językowych występujących u rosnącej liczby uczniów z doświadczeniem migracyjnym. Utrudnia to nie tylko naukę, lecz także integrację z rówieśnikami i adaptację w środowisku szkolnym.
Ważnym obszarem są również przemoc rówieśnicza i zjawisko wykluczenia. Problem ten dotyczy wielu klas i wymaga systematycznych działań profilaktycznych. Szczególnie narażeni na bullying pozostają uczniowie neuroróżnorodni, którzy częściej doświadczają niezrozumienia i odrzucenia przez grupę.
Wśród wyzwań organizacyjnych i systemowych istotne miejsce zajmuje rosnąca liczba orzeczeń i opinii dotyczących specjalnych potrzeb edukacyjnych. Wzrost liczby uczniów ze SPE wymusza planowanie bardziej zindywidualizowanych ścieżek kształcenia oraz dostosowywanie metod pracy, co stanowi duże obciążenie organizacyjne i kadrowe dla szkół.
Poważnym problemem jest także przeciążenie nauczycieli. Kadra pedagogiczna często odczuwa przemęczenie i wypalenie zawodowe, co ogranicza możliwości skutecznego wspierania uczniów. Dodatkową trudnością jest brak systemowego wsparcia, na przykład w postaci asystentów nauczyciela obecnych w każdej klasie.
Szkoły mierzą się również z niedostatecznym dostępem do specjalistów. Wielu nauczycieli wskazuje na potrzebę łatwiejszego korzystania ze wsparcia psychologów, pedagogów specjalnych czy logopedów w codziennych warunkach szkolnych. Bez takiego zaplecza trudno skutecznie reagować na rosnące i coraz bardziej złożone potrzeby uczniów.
Nie bez znaczenia pozostaje także sztywność systemu edukacji. Nadal widoczne są elementy modelu nauczania opartego na ujednolicaniu wymagań i „równaniu do linijki”, co utrudnia wdrażanie edukacji włączającej oraz bardziej elastycznego podejścia do procesu uczenia się.
Do wyzwań w obszarze relacji i metod pracy należy zaliczyć współpracę z rodzicami. Budowanie partnerskich relacji bywa trudne, zwłaszcza gdy rodzice, kierowani lękiem o przyszłość dziecka, kierują swoje pretensje i frustracje w stronę szkoły. Dla nauczycieli jest to często dodatkowe obciążenie emocjonalne.
Kolejną trudnością pozostaje indywidualizacja nauczania. Nauczyciele potrzebują gotowych materiałów, narzędzi i rozwiązań, które umożliwią szybkie dostosowanie treści lekcji do zróżnicowanych możliwości uczniów. Bez tego są zmuszeni do ciągłej improwizacji, co zwiększa ich obciążenie i utrudnia skuteczną pracę dydaktyczną.
W kontekście nowoczesnych metod nauczania pojawia się również ryzyko przeciążenia poznawczego. Przy wdrażaniu rozwiązań takich jak Universal Design for Learning ważne jest takie organizowanie procesu dydaktycznego, aby różnorodność form przekazu wspierała uczniów, a nie prowadziła do chaosu i nadmiernego obciążenia informacyjnego.
Podsumowując, praca w heterogenicznej klasie wymaga od szkoły nie tylko korzystania z nowoczesnych narzędzi i technologii, lecz przede wszystkim zmiany sposobu myślenia, większej uważności na indywidualne potrzeby uczniów oraz zapewnienia realnego, systemowego wsparcia specjalistycznego.